Udostępnij Udostępnij Udostępnij Udostępnij Print

Smary i oleje biodegradowalne

-- środa, 11 październik 2017

Obecnie, kiedy ochrona środowiska zyskuje na znaczeniu, liczy się praktycznie w każdej branży i jest regulowana prawnie, dodatkowej wartości nabierają smary i oleje biodegradowalne. Ich zastosowanie pozwala uniknąć zanieczyszczeń gleby i wód gruntowych w przypadku przedostania się takiego oleju lub smaru do środowiska.

Środki smarne muszą spełnić trzy podstawowe warunki, by mogły zostać uznane za biodegradowalne:

→ wykazywać minimalny stopień chemicznego rozkładu na proste, naturalne produkty (dwutlenek węgla, woda i biomasa) pod wpływem tlenu i mikroustrojów w przyrodzie,

→ nie mogą być toksyczne dla organizmów żywych,

→ muszą charakteryzować się niską bioakumulacją, czyli wzrostem ich koncentracji w organizmach żywych powyżej zdolności do ich metabolizowania.

Zastosowanie

Tego typu oleje i smary powinny być stosowane w maszynach i urządzeniach użytkowanych na obszarach chronionych (m.in. na obszarach Natura 2000, w parkach narodowych i krajobrazowych, rezerwatach przyrody, lasach, na zaporach wodnych, w zakładach uzdatniania wody i oczyszczalniach ścieków, w pobliżu rzek i zbiorników wodnych). Produkty te mogą być z powodzeniem użytkowane w kolejnictwie, górnictwie, leśnictwie, rolnictwie, żegludze oraz na wszelkiego rodzaju budowach. Powinny więc być stosowane we wszystkich pojazdach i maszynach pracujących w miejscach, w których ich niezamierzone uwolnienie może zanieczyścić środowisko naturalne. Odpowiednie bazy naturalne lub syntetyczne oraz przyjazne środowisku dodatki powinny we właściwych warunkach dość szybko się zdegradować i pozostawić po sobie związki chemiczne obojętne dla przyrody.

Warto mieć świadomość, że nawet najwyższa biodegradowalność tych środków nie oznacza, że można je wylać gdziekolwiek. Ich zbiórka, transport i utylizacja podlegają takim samym wymogom, jakie obowiązują w przypadku olejów niebiodegradowalnych (np. olejów mineralnych).

Jak wybierać?

Zadaniem smarów i olejów przyjaznych środowisku jest – podobnie jak tych konwencjonalnych – redukowanie tarcia, odprowadzanie ciepła, ochrona przed korozją i przedwczesnym zużyciem elementów, zapewnienie właściwego działania w wysokich i niskich temperaturach. Produkty te muszą być wytrzymałe na obciążenia mechaniczne i termiczne, mieć odpowiednią lepkość oraz własności smarne.

Niewłaściwy dobór oleju biodegradowalnego może mieć poważne konsekwencje, m.in. nadmierne zużycie części maszyny, zbyt szybkie utlenienie smaru w łożysku, jego wysychanie w wyższych temperaturach. Jak więc dokonać wyboru odpowiedniego środka dostosowanego do konkretnej aplikacji, obciążeń i warunków pracy?

– Jeżeli z przyczyn ekologicznych i prawnych należy użyć oleju czy smaru biodegradowalnego, to zasady jego technicznego doboru do konkretnej maszyny czy pojazdu są takie same, jak w wypadku klasycznych środków smarnych – tłumaczy Krzysztof Niedźwiedź, dyrektor ds. technicznych w firmie Venturo. – Muszą one spełniać te same normy techniczne narzucane przez aplikację.

Przy wyborze należy wziąć pod uwagę miejsce aplikacji, zakres temperatur pracy, z jakimi materiałami olej lub smar będzie miał kontakt oraz w jakich warunkach będzie pracował (czy będzie miał kontakt z czynnikami zewnętrznymi – wodą, pyłami). Na przykład dla łożysk mocniej obciążonych należy zastosować smar z dodatkami EP i AW, a w przypadku obecności wody i zanieczyszczeń – smar o podwyższonej ochronie przeciwkorozyjnej. Istotna jest również lepkość oleju bazowego, która zmienia się wraz z temperaturą. Smary oparte na olejach o niskiej lepkości sprawdzają się w aplikacjach, gdzie mamy do czynienia z szybkimi obrotami, niewielkim obciążeniem i stosunkowo niską temperaturą. Z kolei te z wysoką lepkością są lepsze przy niewielkich obrotach, wysokich obciążeniach i wysokiej temperaturze.

Jak zapewnia Aleksander Zawisz z firmy Aldamar, warto brać pod uwagę to, że oleje konwencjonalne mają jedną, lepszą lub gorszą, bazę petrochemiczną (szkodliwą dla środowiska), zaś oleje biodegradowalne – aż cztery, w tym jedną w dwóch odmianach. Są to:

→ HEPG – poliglikole,

→ HEPR – polialfaolefiny (PAO) i inne produkty węglowodorowe,

→ HETG – trójglicerydy, najczęściej pochodzenia roślinnego – rzepakowe, palmowe, sojowe,

→ HEES – estry syntetyczne (nienasycone i nasycone).

Najbardziej uniwersalna i najdroższa jest baza HEES, stosowana niemal do wszystkich ruchomych części maszyn i urządzeń,
w tym silników spalinowych. Pozostałe bazy ze względu na swoje właściwości mają ograniczone zastosowanie, np. HETG najczęściej wykorzystywana jest jako olej do pił łańcuchowych, a HEPG do produkcji olejów niepalnych i przekładniowych.

Władze ustawodawcze państw i wspólnot, w tym UE i Polski, uznają problem zanieczyszczenia środowiska za bardzo ważny, wprowadzając coraz bardziej rygorystyczne regulacje prawne, również w zakresie środków smarnych. Niekoniecznie jednak przekłada się to na wybór produktów „bio” w polskich firmach. O ile firmowi specjaliści od ochrony środowiska nie mają zastrzeżeń co do stosowania środków biodegradowalnych, o tyle służby utrzymania ruchu mają sporo wątpliwości, dużo więcej niż przy wyborze środków konwencjonalnych. Często nie wiedzą na przykład, które oleje wybrać, czy reagują one z uszczelnieniami, czy można je mieszać, jak często je wymieniać, co z ich filtrowalnością. Decyzja nieraz podejmowana jest po uwzględnieniu kosztów poszczególnych produktów, przy czym przegrywają tu droższe środki biodegradowalne, które są produkowane na bazie droższych surowców, a do tego wymagają kosztownych badań ich biodegradowalności, będących dowodem ich niższej szkodliwości środowiskowej np. dla instytucji organizujących przetargi na wykonanie robót w terenach wrażliwych ekologicznie.

Jak zapewnia Tomasz Janowicz, dyrektor zarządzający Prolube, warto wybierać środki „bio”, gdyż mają one wiele zalet w porównaniu z konwencjonalnymi olejami i smarami. – Oleje biodegradowalne mają wyższe właściwości smarne od produktów na bazie ropy naftowej. Wyższa smarowność oznacza, że maszyny są w stanie działać na większych obrotach, redukując przy tym wysokie temperatury robocze i zużycie. Zwiększa to wydajność i redukuje koszty konserwacji. Dodatkowo środki oparte na bazie roślinnej naturalnie przylegają do metali, mają wyższy punkt zapłonu i spalania i są utworzone z większych kropli, co zmniejsza ryzyko wystąpienia mgły i zapłonu – mówi ekspert.

Środki „bio” do różnych celów

Do większości zastosowań można już dobrać biodegradowalne środki smarne o zadowalającej jakości technicznej. Na rynku są dostępne przede wszystkim najpowszechniejsze w tym segmencie oleje hydrauliczne (praktycznie w całym zakresie klas lepkości i jakości), opracowane na bazie estrów lub olejów roślinnych. Produkty te ma w swojej ofercie m.in. firma Orlen Oil (Hydrol Bio Hetg EL 46 oraz Hydrol Bio Hees EL 46, oba mają certyfikaty ekologiczne: Polski Znak Ekologiczny „Eko-Znak” oraz Ecolabel). Sztandarowym produktem w portfolio firmy Panolin, której dystrybutorem w Polsce jest Aldamar, jest olej hydrauliczny Panolin HLP Synth, produkowany w lepkości (według ISO) od 15 do 100, dopuszczony do stosowania przez większość światowych producentów maszyn i podzespołów, z certyfikatami ekologicznymi. W ofercie firmy Petro-Canada, dystrybuowanej w Polsce przez Ondo, znajdują się oleje Environ MV, których podstawą są najwyższej czystości (99,9%) oleje bazowe z opatentowanego procesu oczyszczania HT. Z kolei Venturo oferuje olej Hydromax HT Eco w różnych klasach lepkości i Ultrapress Bio 46. Firma Eko-Oil oferuje m.in. oleje Shell Naturelle HF-E 46, Cogelsa Ultrapress Bio 46, Gulf Harmony Bio-Synth 46 oraz Statoil Hydraway Bio SE 46. Z kolei PHU Exoil poleca serię bezcynkowych, syntetycznych (estrowych) olejów biodegradowalnych Hydr, a Verkol – serię Biovesta do układów hydraulicznych narażonych na działanie niskich temperatur.

Oleje przekładniowe to środki do stosowania w przekładniach przemysłowych, a także w przekładniach pojazdów mechanicznych pracujących w trudnych warunkach eksploatacyjnych. Biodegradowalne oleje tego typu oferują m.in. Nr Oil (Tribol BioTop), Oil-Trans (Total Carter Bio), Panolin (Panolin EP Gear Synth w lepkościach od 68 do 460, z odmianami do szczególnych zastosowań, np. przekładni kolejowych Voith i Biofluid SBH – Sennebogen), Profit (Neptune Gear EP), Venturo (Gear Bio o bardzo wysokiej lepkości, zawierający dodatki EP i AW), Verkol (Biocompound).

W maszynach rolniczych i budowlanych sprawdzają się uniwersalne oleje typu UTTO (hydrauliczno-przekładniowe), które są oferowane np. przez LubOil (Fuchs Planto Hytrac Plus UTTO), Panolin (Biofluid ZFH do przekładni ZF), Venturo (Ecomax UTO 80W).

Kolejną kategorią są oleje antyadhezyjne, służące do powlekania form w produkcji prefabrykatów betonowych, przeznaczone do smarowania i konserwacji szalunków wszelkiego typu, stalowych i drewnianych. Można je znaleźć w ofercie choćby EkoMax (Ekobet), Modex-Oil, dystrybuującego produkty firmy VECO (VECOForm Eko 20), Orlen Oil (Konkreton V Bio), Venturo (Formmax Eco, Destac Bio).

Kolejnym rodzajem biodegradowalnych środków smarnych są oleje silnikowe do małych silników dwu- i czterosuwowych. Jak mówi Krzysztof Niedźwiedź z firmy Venturo, z powodów technicznych brak jest olejów do większych silników (trwają nad nimi prace, ale zdania specjalistów o jakości tych olejów są podzielone). Oleje te mają w swojej ofercie np. Panolin (Ecomot i Biomot) i Venturo.

Oleje transformatorowe (elektroizolacyjne) mają za zadanie odprowadzanie ciepła z transformatora i zapewnienie dobrej izolacji elektrycznej. Są stosowane w układach izolacyjnych transformatorów, łączników elektrycznych, kondensatorów, kabli. Biodegradowalne oleje są produkowane na bazie estrów. Środki smarne tego typu proponują firmy: Eko-Oil (Shell Naturelle Transformer Oil S4 I), Oil-Trans (Total Isovoltine Bio), Panolin (Trafosynth 2), Venturo (Transmax Eco).

Oleje do łańcuchów i prowadnic pił łańcuchowych, sprawdzające się w leśnictwie i ogrodnictwie, oferują Orlen Oil (Pilarol Eko), Organika (Organika Biopilex 68), Panolin (Chainlube), Venturo (Eco Chainsaw Oil). Oleje do łańcuchów i przewodów dla przemysłu, motoryzacji i domu oraz dla przemysłu spożywczego zapewnia Prolube (ProLube Bioolej i NSF H1 Bioolej), zaś smary biodegradowalne (tu gama zagęszczaczy i baz oraz dodatków jest wyraźnie ograniczona w stosunku do smarów klasycznych) można znaleźć w ofercie firm Kramp (Smar stały Bio), Lubrina (Lubinar Bio 4620), Matrix (Grease Bio), Orlen Oil (Smarol Uniwersalny Eko, Unitex), Panolin (Biogrease), Prolube (EPM Biowielofunkcyjny smar litowy EP, WLP Biosmar biały litowy EP, EPX Bio Premium smar czerwony EP, EPA Bio Premium smar morski EP, NSF H1 Biosmary do przemysłu spożywczego), Venturo (Gelsa Bio, Golden Rail, Grease Bio, Calcograf Bio Fluid), Verkol (Bioverkol, Bio-Cables, Bio-Rail).

Czy podejście „bio” wygra?

Biodegradowalne środki smarne mają coraz lepszą jakość, rosnące wymagania rynku wymuszają zaś na producentach stałe wprowadzanie ich nowych rodzajów niemal do każdego zastosowania. Niestety, nadal często przegrywają ze szkodliwymi dla środowiska produktami. Zniechęcającymi czynnikami są ich wyższa cena i mimo wszystko wciąż mniejszy wybór. Pozostaje mieć nadzieję, że wraz ze wzrostem świadomości konsumentów i producentów, również te bariery zostaną przełamane.

Autorka: Anna Strożek – dziennikarka i redaktorka od wielu lat współpracująca z prasą branżową. Interesuje się nowymi technologiami i praktyczną realizacją koncepcji Przemysłu 4.0.

Tekst pochodzi ze specjalnego wydania “Smary i Oleje 2017/18“. Jeśli Cię zainteresował, ZAREJESTRUJ SIĘ w naszym serwisie, a uzyskasz dostęp do darmowej prenumeraty w formie drukowanej i/lub elektronicznej.


Przeczytaj także

Jak wybrać dobry sterownik?
Produkcja to układ naczyń połączonych. Można powiedzieć, że dział produkcyjny jest kłębkiem powiązanych ze sobą nici, na końcach których znajdują się wpływające na siebie nieustannie zdarzenia,... więcej »
TOOLEX 2017 – jubileuszowy sukces
10. edycja Międzynarodowych Targów  Obrabiarek, Narzędzi i Technologii Obróbki TOOLEX, jak przystało na jubilata, wypadła okazale. Doceniane przez specjalistów i wysoko oceniane pod względem... więcej »
Czyszczenie układów olejowych
Prawidłowo wykonane czyszczenie powinno usunąć wszystkie zanieczyszczenia, które występują na powierzchniach układu. Dotyczy to kurzu, produktów starzenia – żywic i asfaltów, a także innych... więcej »
Smarowanie mgłą olejową w urządzeniach pneumatycznych
Trwałość narzędzi pneumatycznych, siłowników, zaworów, silników i innego sprzętu napędzanego sprężonym powietrzem może zostać wydłużona dzięki smarowaniu mgłą olejową. Czynniki środowiskowe,... więcej »
Jak zamocować i ustawić czujnik?
Niemal każda linia produkcyjna jest wyposażona w system czujników podłączonych do układu sterowania. Dzięki czujnikom mamy możliwość kierowania poszczególnymi urządzeniami, kontrolując przebieg... więcej »
Wywiad: Transfer wiedzy do przemysłu
„Rozwój technologii pomp ciepła w oparciu o transfer wiedzy do przemysłu” - wywiad z dr inż. Markiem Miarą (Fraunhofer ISE) VI Kongres PORT PC „Pompy ciepła i smart grid – system ciepłowniczy... więcej »
 
Aktualne wydanie

Zobacz także

  •   Wydarzenia  
  •   Katalog  

Wydarzenia

ELGOR 2017
2017-10-18 - 2017-10-20
Miejsce: Kudowa Zdrój
Virtual EXPO - Wirtualne Targi Pracy
2017-10-24 - 2017-10-26
Miejsce: Online
Targi RENEXPO® Poland
2017-10-25 - 2017-10-27
Miejsce: Warszawa
Lubelskie Targi Energetyczne ENERGETICS
2017-11-14 - 2017-11-16
Miejsce: Lublin

Katalog

UE Systems Europe
UE Systems Europe
ul. Kordeckiego 30B
60-144 Poznań
tel. +48 510 518 832

zobacz wszystkie




SONDA

Czy inwestycje na rzecz energooszczędności się opłacają?

Oddanych głosów: 16

50% 50 %
tak 8 głos(ów)

31.3% 31.3 %
nie 5 głos(ów)

18.8% 18.8 %
nie potrafię wyliczyć 3 głos(ów)


Wydania specjalne

O wydawnictwie   |   Reklama   |   Mapa strony   |   Kontakt   |   Darmowa prenumerata   |   RSS   |   Partnerzy   |   
Copyright © 2003-2017 Trade Media International
zobacz nasze pozostałe strony
Trade Media International Inżynieria & Utrzymanie Ruchu Control Engineering Polska MSI Polska Inteligentny Budynek Design News Polska Almanach Produkcji w Polsce